مهرستان:عباس رضایی » کارشناس ارشد تاریخ ایران

بدون تردید ۱۴ مرداد  سال ۱۲۸۵ شمسی برای ایرانیان آزادیخواه و وطن پرست یادآور یکی از بزرگترین حوادث تاریخ معاصر این کهن مرز و بوم بوده و خواهد بود. روزی که سالها رنج و مرارت مردان و زنان و پیران و جوانان این سرزمین به ثمر نشسته و دیو پیر استبداد در مقابل فریاد آزادیخواهی ملت نوخواه ایران سر تعظیم فرو آورد. و این افتخار به ایرانیان رسید که به عنوان اولین ملت آسیایی ، حکومت مشروطه پارلمانی را ایجاد کنند و تقدیر مظفرالدین شاه ، این شاه علیل و پیر قاجاری نیز این بود که  فرمان تشکیل مجلس شورای ملی را که به خط زیبای احمد قوام (قوام السلطنه بعدی) بود امضا نماید و ده روز بعد از دنیا برود واین خدمتی بزرگ بود از این شاه قاجاری، چرا که اگر نبود، هیچ نقطه روشنی در حکومتداری او برای مردمان سرزمینش به یادگار نمی­ماند.

در میان انبوه حوادث و بیشمار تحولات و انقلاباتی  که بر ایران و مردمانش گذشته است نهضت مشروطه از جنس و نوعی متفاوت از تمامی آنان است ، چرا که تقریبا جامعه و سیاست و بطور کلی بافت فرهنگی و اقتصادی ایران دگرگونی عمیقی را در تمامی لایه های اجتماعی به خود دید. نهضت آرامی که طوفانی بزرگ در سپهر سیاست ایران بود آنچنان که تا به امروز تحولات جامعه ایرانی ­متأثر از آن حادثه عظیم می­باشد. مشروطه­ای که جایگاه مردم ایران را از « رعایای حکومتی» بدون هیچ حق و حقوق به « ملتی » سهیم در قدرت تبدیل نمود و انبوهی از واژگان و مفاهیم نوین سیاسی را به فرهنگ سیاسی جامعه ایرانی عرضه کرد. پارلمان، ملت، دموکراسی، حق رأی و… که از جمله عمیق ترین و پرکاربردترین مسائل روز جامعه ایران و جهان می­باشد همه از تأثیرات انقلاب مشروطه بود. مشروطه طلبان ایرانی اعم از روشنفکران و روحانیون و بازرگانان، با دیدگاهها و تفکراتی متفاوت از همدیگر به دنبال استقرار قانون، آزادی و پیشرفت ایران بودند. هر چند که نظام بر آمده از مشروطه ایرانی همچون نهالی نورس در چنگال پرزور استعمار روس و انگلیس و خودکامگی شاه بعدی قاجار، روندی کند به خود گرفت اما زنده ماند و نفس کشید و ریشه دوانید و آنچنان قوی شد که بر خلاف نظر خیلی از محققین، مشروطه ایرانی نه  تنها به شکست نیانجامید بلکه بازتولید آن جنبش مردمی سالها بعد در نهضت مقاومت ملی ایران به رهبری زنده یاد محمد مصدق و اندکی بعد در انقلاب اسلامی مردم ایران تبلوری دوباره یافت. از همان آغاز انقلاب تا امروز بازار بحث و جدل و گفتگو و تبادل آرا بسیار گرم بوده است و این خود شاهدی است بر این مدعا که امید برای ساختن ایران مدرن و سعادتمند  هنوز از دلها رخت برنبسته است. نمیدانم که در پایان این راه ، آمال و آرزوهای رهبران جنبش مشروطه و و جدان تاریخی­ای که محمد مصدق بیانگر آن بود محقق خواهد شد یا اینکه خستگی راه و آشفتگی اهداف ، ایران را به تاریکی مطلق خواهد رسانید. اما این را میدانم که شوق و امید را در چهره تک تک زنان و جوانان ایرانی می­توان مشاهده کرد. آنها ممکن است که از مواجهه با این همه موانع تاریخی خسته و کلافه شده باشند اما سرسختانه هنوز فکر میکنند و امید دارند که می­توانند خانه مدرن و معاصر خود را بسازند. این امید به آینده و اعتماد به نفس ای بسا هر مشکلی را قابل تحمل کند. در پایان با تشکر از حوصله شما خوانندگان محترم بخشی از نامه سید محمد طباطبایی از رهبران جنبش مشروطه ایران به حضور مبارک شما عرضه میکنم تا هم یادی از رهبران نضت مشروطه ایران کرده باشیم و هم با بخشی از آرمانها و آرزوهای مشروطه طلبان ایران آشنا شده باشیم.

طباطبایی ضمن نامه مشروح خود خطاب به شاه مینویسد :

« علیحضرتا مملکت خراب، رعیت پریشان و گدا دست تعدی حکام و مامورین بر مال و عرض و جان رعیت دراز ظلم حکام و مامورین اندازه ندارد. از مال رعیت هر قدر میلشان اقتضا کند میبرند قوه غضب و شهوتشان به هر چه میل کند و حکم کند از زدن و کشتن و ناقص کردن اطاعت میکنند… پارسال دخترهای قوچانی را در عوض سه ری گندم مالیات که نداشتند بدهند گرفته به ترکمانها و ارامنه عشق اباد به قیمت گزاف فروختند . ده هزار رعیت قوچانی از ظلم به خاک روس فرار کردند.اعلیحضرتا تمام این مفاسد را مجلس عدالت یعنی انجمنی مرکب از تمام اصناف مردم که در آن انجمن به داد عامه مردم برسند، شاه و گدا در آن مساوی باشند ، حل خواهد شد. فواید این مجلس را اعلیخضرت همایونی بهتر از ما می­دانند. مجلس اگر باشد این ظلمها رفع خواهد شد. خرابیها آباد خواهد شد، خارجه طمع به مملکت نخواهد کرد، سیستان وبلوچستان را انگلیس نخواهد برد، فلان محل را روس نخواهد برد،عثمانی تعدی به ایران نمیتواند بکند .اعلاحضرتا سی کرور نفوس را که اولاد پادشاه اند اسیر استبداد یک نفر نفرمایید، برای خاطر یک نفر مستبد چشم از سی کرور فرزندان خود نپوشید . مستدعیم این عریضه را به دقت ملاحضه بفرمایید و پیش از انقطاع راه، چاره بفرمایید تا مملکت از دست نرفته و یک مشت رعیت بیچاره که به منزله فرزندان اعلیحضرتند اسیر و ذلیل خارجه نشوند .»