مهندس فرضعلی سالاری سردری

شناخت پتانسیل های طبیعی و فرهنگی/ تاریخی هر منطقه، همراه با آگاهی از محدودیت های آن در امر برنامه‌ ریزی و توسعه پایدار آن نقش عمده‌ ای ایفا می نماید. توسعه گردشگری در مناطق مختلف میتواند به ازدیاد سرمایه های جغرافیایی، کیفیت مناظر طبیعی و حفظ فرهنگ محلی کمک کند.

با لحاظ نمودن اصول توسعه پایدار، صنعت گردشگری در مناطق مختلف زمینه توسعه اقتصادی ـ اجتماعی را فراهم می کند و موجبات اشتغال و درآمد زایی را در سطح آن فراهم می آورد که از طرفی سبب تحرک سایر فعالیت های خدماتی، صنعتی و کشاورزی می شود.

گردشگری فعالیتی است که توسعه مطلوب آن در گرو توسعه زنجیره وار تمامی بخش های فعال در عرضه و تقاضا می باشد بر این اساس گام اولیه برای دست یابی به این هدف شناخت ظرفیتهای گردشگری مناطق می باشد.

با در نظر گرفتن نقش و اهمیت جاذبه های گردشگری در توسعه مناطق و همچنین وجود جاذبه های گوناگون و فرا رسیدن بهار زودرس منطقه گله دار به تحلیل و بررسی جاذبه های طبیعی و فرهنگی منطقه گله دار در راستای ارج نهادن به این عامل مهم توسعه بخش و درآمدزا و استفاده بهینه و مطلوب از نعمت های خدادادی در جنبه های گوناگون پرداخته شده است.

راهبرد توسعه اقتصادی بر مبنای خوشه های اقتصادی گوناگون با تمرکز بر مزیت های مکانی و جغرافیایی با بهره گیری از فرصت ها و کاهش چالش ها، توسعه خوشه گردشگری بر مبنای پتانسل ها و نقاط قوت گوناگون منطقه گله دار پیشنهاد و ارائه می گردد که مجموعه ای از واحدهای کسب و کار گردشگری –اشتغال محلی- در پی دارد (امور حمل نقل، تغذیه، اسکان و اقامت، فروش صنایع دستی، رونق بازار محلی و…)

جاذبه های تاریخی و فرهنگی

منطقه تاریخی گله دار (ایراهستان – کران) با سابقه تاریخی قبل از اسلام و بناهای دوره هخامنشیان و ساسانیان در کوهها و دامنه کوهای اطراف منطقه و وجود آثار باستانی و تاریخی متعدد در این منطقه نشان از قدمت دیرینه ی آن و سکونت مردمان در دوره های مختلف تاریخی می دهد. در بین آثار باستانی و تاریخی این منطقه آثار ی که از اهمیت ویژه ای برخوردارند عبارتند از: تمب پیر در حاشیه روستای باستانی هرج که به احتمال زیاد آثاری از دوران پیش از تاریخ را نیز در خود جای داده است، ستون ها و سرگاوهای سنگی در دامنه ی کوه جنوبی واقع در روستای تاریخی شلدان (ناریخ ۴۰۰۰ – 4 هزار ساله) قرار دارند که متعلق به دوران پس از سقوط هخامنشیان و ایام حکومت اشکانیان می رسد. این سر ستون ها از وجود کاخی در این محدوده خبر می دهد که بقیه قسمت های کاخ در زیر زمین دفن شده است. محوطه تاریخی که این سرستون ها در آن کشف شده به «تمب بُت» موسوم است؛ قبرستان تاریخی فال در روستای بزرگ و تاریخی فال سنگ قبرهای صندوقی و مکعب مانند این قبرستان تاریخ قرن هشتم هجری را نشان می دهد (۸۰۰ سال قبل). این قبرستان وسعت زیادی داشته و وجود سنگ قبرهای بزگ و تراشیدن شکیل و زیبا حکایت از سکونت جمعیتی ثروتمند و سرشناس در حوزه تاریخی فال (پال) دارد. در محوطه چند هکتاری قبرستان آثاری از چاه آب و برکه ساروجی دیده می شود.

به جزء سه اثر ذکر شده آثار دیگری نیز در همه نقاط این منطقه وجود دارد، سازه های آبی متعدد شامل بندهای ساروجی (جداول انتقال آب)، پل های عبور آب، آسیاب ها، قناتها، چاههاو برکه ها و خانه های گبری، تمب های تاریخی (تُمب پدو= در قسمت شرقی شهر گله دار با ارتفاع ۱۵ متر و عرض آن پایین ترین قسمت ۱۳۷*۱۲۳ متر)، قلعه و دژها- مناطق مسکونی، کارونسراها، قبرستان ها که دارای قدمتی طولانی هستند از استفاده بهینه انسان های گذشته (سطح دانش و فرهنگ) ساکن در این منطقه از منابع محیطی (آب زیرزمینی) حکایت می کند. بر این اساس از آنجا که چشمه های آب این منطقه در کوههای جنوب غربی و غرب آن وجود دارد سکونت انسان و مشاغل کشاورزی، باغداری و دامداری از دوران گذشته در این کوهها وجود داشته است. چنان که آثار به جا مانده آسیاب ها، قنات ها، نخلستان های دره ای و خطی به طول چندین کیلومتر، پل عبور آب در کوه بندو و دامنه آن و دامنه کلات کوگان (قلعه کبگان- کبکان) تأییدی بر این مدعا می باشد. مجموعه آسیاب دامنه کوه بندو در جنوب روستا ی نوآباد (۳۲ آسیاب) وجود دارد که تا وسط دشت در امتداد یکدیگر ادامه دارد.

از دیگر آثار تاریخی منطقه می توان به استودان ها ی متعدد منطقه اشاره نمود که در روستاهای هرج، شلدان، کوه بندو، کلات کبکان (کوگان) و تنگ بیدو قرار دارد که حاکی از گرایش ساکنان این منطقه به دین زردتشت در سده های پیش از اسلام می باشد. این منطقه در احصار گذشته از موقعیت نظامی خاصی نیز برخوردار بوده است. شاهد برای این ادعا قلاع متعددی چون قلعه کبکان، قلعه شلدان، کلات دیلای اسیر، قلعه گیلانو گله دار، قلعه روح الدین شلدان و چند قلعه در دهستان دارالمیزان و … می باشد. بر روی هر یک از این قلاع آثاری از خانه، چاه آب و برکه های ساروجی مشاهده می شود و سطح آن ها نیز پوشیده از مقادیر سفال های رنگی و غیر رنگی با طرح های مختلف است.

آثار سفال های واقع در خرابه های روستای هرج، دیوارهای سنگی، سفال های تمب پدو در شرق گله دار، استخوان ها و اجساد حیوانات و سنگ های تزئین کاری شده در تل پیر هرج، تیغ و شمشیر و آسیاب سنگی و سنگ آسیاب ها و ظروف کشف شده در هرج و شلدان، کشف اجساد و اسکلت های در حال نشسته مربوط به قبل از اسلام، تخته پرس و … شهر کُران در سده های گذشته در این منطقه واقع بوده است و تپه های به جای مانده از این شهر در اطراف روستای قلعه سرگاه و امامزاده شاه محمد قرار دارد.

قبرستان امام زاده مهدی (منتسب به نوادگان امام موسی کاظم علیه السلام) گلهدار

امامزادههای منطقه و قلعه های تاریخی خلیلی دهنو، قلعه ملا فریدون خان شهر گله دار (صفویه)، قلعه تاریخی روستای نوآباد (اواخر قاجاریه) ، قلعه عباس خان روستای کارون (بناهای تاریخی دشتی)

جاذبه های طبیعی و محیطی

از نظر شرایط آسایش اقلیمی بهترین زمان بازدید از مکانهای جنوبی استان فارس ماههای دی، بهمن و اسفند می باشد. جاذبه های طبیعی این محدوده عبارتند از:

هشت جایگاه نخلستان دره ای و خطی- نخلستان توکلی، بندو، حاجی مورو- مهرویه، بناکورویه، لردکویه، تنگ زیغان (بیش از ۲۰۰۰ هکتار) و … نمونه نخلستان شمالی گله دار تا مُهربه صورت نواری و خطی: مخدون (کمربند سبز دشت پسکرانه خلیج فارس) = به طول ۳۵ کیلومتر و عرض تقریبی ۱۵۰۰ متر با بیش از ۳ میلیون اصله نخل).

رودخانه دائمی بلبلی دارالمیزان و همچنین نزدیک به دوازده چشمه دائمی در نخلستان های ذکر شده که در طول سال دارای آب دائمی می باشند و چشمه های و دره های تفریحی دیگر نظیر تنگ چک چک در مسیر شهرک امام خمینی (ره) به دارالمیزان- و چشمه آب شیرین در تنگ آب شیرین در آخرین نقطه دشتی دشت درالمیزان، چشمه آب گرم رکن آباد (فال)، چشمه آب گرم و خشک شده (اوباد) تنگ حاجی مهرویه.

گل زارهای نرگس به صورت دشتی (روستای نوآباد – چاه کبکان) با ۲۵ هکتار و گل زار های نرگس کوهستانی (در حاشیه نخلستان حاجی مهرویه) با ۳ هکتار، گل زارهای شقایق و سایر گل های موقت دارویی (بابونه) با عمر کوتاه مدت در دشت های منطقه و مناطق کوهستانی.

تنگ هورو شهر گله دار، تنگ فالیون، تنگ زیغان و جاذبه های کوهستانی و نقاط روستایی ناچار و نرگسی

وجود پوشش جنگلی متراکم درخت کُنار (سدر) به میزان ۵۰۰۰ هکتار به عنوان پارک جنگلی یا منطقه حفاظت شده/قرق شده (منطقه گیاه شناسی- آزمایشگاه)، وجود بیش از ۵۰ رشته قنات و همچنین چاههای تاریخی در منطقه (وجود مسیرهای ارتباطی تا نزدیک برخی از جاذبه های طبیعی و تاریخی منطقه)

شهر گله دار نیز به عنوان مرکز ارئه خدمات گردشگری (وجود ۵ رستوران سنتی و جدید در شهر گله دار) به عنوان شهر مناره ها و شهر مساجد مبتنی بر وحدت و برادری دینی در طول تاریخ به عنوان نمونه و الگوی از شهر ایرانی- اسلامی که در کاربری مذهبی و به ویژه مساجد با سرانه استاندارد و میزان جمعیت (با ۱۴ هزار جمعیت و نزدیک به ۱۳ مسجد در شهر) به صورت مطلوب می باشد و در واقع مکانی برای بازدید و جاذبه خاص فرهنگی می باشد و در واقع مکانی برای بازدید و جاذبه خاص فرهنگی می باشد که در کنار آن می توان فعالیت های تجاری با توجه به قرار گرفتن در مشیر ارتباطی و همجورای با منطقه پارس جنوبی نیز گسترش داد. با توجه به موارد ذکر شده راهکاری زیر به صورت کلی و کوتاه در راستای توسعه گردشگری منطقه گله دار پیشنهاد و ارائه می گردد:

توسعه گردشگری و ایجاد پایگاه گنجینه تاریخی- موزه در منطقه با توجه به سابقه و وجود آثار تاریخی منقول و در دست مردم و همچنین سنت، آداب و رسوم خاص محلی برای گنجینه مردم شناسی

توسعه گردشگری باستان شناختی (Archaeological Tourism)

تکمیل دفاتر خدمات مسافرتی

تعریف، ایجاد و تجهیز سایت های گردشگری تاریخی و طبیعی بر مبنای توان های طبیعی

اجرای طرح های مطالعاتی و پژوهشی علمی در راستای توسعه و توان های گردشگری ۰گردشگری طبیعی، تاریخی. فرهنگی، روستایی) در حوزه شهرستان مُهر و منطقه گله دار

توسعه گردشگری منطقه بر مبنای خوشه و پتانسیل های طبیعی، خوشه خودجوش و خوشه ایجادی (فعالیت های اقتصادی)

تبدیل محدوده خاصی از نخلستان های طبیعی منطقه به مجتمع های درختی گردشگری

اجرای اقدامات خرد نظیر نصب تابلوهای اطلاع رسانی در مورد مکان های تاریخی و جاذبه های طبیعی، فنس کشی و ایجاد روشنایی در مکان های تاریخی و تهیه بروشورها و کتاب در مورد توان های طبیعی و تاریخی منطقه گله دار

پارامترها و کدهای اخلاقی مبتنی بر وحدت دینی و پایبندی به احکام اسلامی به عنوان عامل جاذب گردشگری