سید محسن هاشمی / کارشناس علوم سیاسی :  بالاخر بعد از ده سال مذاکرات هسته ای بین ایران و کشورهای ۱+۵ به نتیجه رسید و یک بیانیه مشترک با تعهدات دوگانه از آن خارج شد. در زیر به صورت مختصر به این تعهدات اشاره داشته و آنها را از متن حقوقی توافق ژنو بیان خواهیم داشت و سپس چند نکته مهم را مورد اشاره قرار می دهیم.

تعهدات ایران:

۱-     ایرانی نیمی از اورانیوم ۲۰ درصد خود را تبدیل به سوخت به منظور استفاده در رآکتور تهران می کند و مابقی را تبدیل به اورانیوم کمتر از ۵ درصد می نماید. و برنامه ای برای بازگشت به غنای بالای ۵ درصد نخواهد داشت.

۲-     عدم گسترش فعالیتهای هسته ای در نطنز، فردو و اراک و همچنین عدم ایجاد تأسیسات جدید غنی سازی

۳-     ایران باید آن دسته از اورانیوم غنی شده پنج درصد را به کیک زد تبدیل کند و اگر هم غنی سازی جدید دارد باید آنها را به اکسد اورانیوم تبدیل نماید.

۴-     ایران فعالیتهای تحقیق و توسعه که مربوط به غنی سازی نمی باشد را تحت نظارت ادامه می دهد.

۵-     ایران باید اطلاعات مربوط به طرحهای هسته ای، ساختمانها، معادن اورانیوم و تأسیسات اراک را جهت نظارت در اختیار آژانس انرژی اتمی قرار دهد.

۶-     مفاد بازرسی آژانس باید در مورد آب سنگین اراک اعمال شود.

۷-     اگر بازرسان آژانس فرصت و زمان بازدید نداشته باشند باید از تصاویر ودوربینهای درون فردو و نطنز جهت نظارت استفاده نمایند.

۸-     بازرسهای آژانس اجازه بازرسی از تأسیسات تولید و مونتاژ سانتریفیوژ و معادن اورانیوم  را دارند.

 

تعهدت طرفهای غربی:

۱-     متوقف ساختن تلاش برای جلوگیری از کاهش بیشتر فروش نفت ایران، اجازه به خرید سطحی متوسط از نفت ایران به خریداران، اجازه انتقال پول نفت به ایران و برداشته شدن تحریم حمل و نقل و بیمه محموله های نفتی.

۲-     تحریمهای مربوط به صادرات پتروشیمی، طلا و فلزات گرانبها، تحریمهای خودروسازی و تعمیرات و بازرسی از هواپیماهای مسافربری همراه با خدماتی که برای هر کدام از آنها لازم و ملزوم است، برداشته می شود.

۳-     جلوگیری از هرگونه افزایش تحریم توسط شورای امنیت، دولت آمریکا و اتحادیه اروپا

۴-     ایجاد یک کانال مالی جهت برقراری روابط تجاری مربوط به نیازمندیهای داخلی ایران همچون محصولات خوراکی، کشاورزی و دارویی.

۵-     اجازه به ایران برای پرداخت هزینه های مربوط به دانشجویان ایرانی خارج از کشور و همچنین پرداخت معوقات خود به سازمان ملل

۶-     اجازه به اتحادیه اروپا جهت افزایش روابط تجاری در موارد تحریم نشده

 

چند نکته مهم

۱-     آنچه در بالا در باب تعهدات ایران بیان شد، هیچگونه نیازی را از ایران نادیده نمی گیرد و فقط مواردی را متوقف می سازد که ایران مدتها به آن احتیاجی ندارد و بارها نیز مانند اورانیوم ۲۰ درصد اعلام داشته است، که در صورت موافقت طرف غربی برای تأمین برنامه ای برای تولید آن ندارد.

۲-     عدم گسترش فعالیتهای غنی سازی و تولید سانتریفیوژ که ایران تعهد داده است، مشکلی برای ایران پدید نمی آورد زیرا ایران هم اکنون بیش از ۱۹ هزار سانتریفیوژ دارد که برای غنی سازی ۵ درصد کافی است.

۳-     در باب نظارتهای نیز ایران همواره اعلام آمادگی کرده که پذیرای بازرسان می باشد، مانند توافق اخیر با مدیر کل آژانس در مورد بازدید از آب سنگین اراک

۴-     از همه مهتر اینکه پذیرش ادامه غنی سازی ۵ درصد در ایران به معنای پذیرش حق غنی سازی دولت و ملت ایران است که این خود یک پیروزی بزرگ می باشد.

۵-     در مورد برداشتن تحریمها نیز لازم به ذکرست که هر چند یک کار بزرگ نمی باشد، اما ضمن اینکه از افزایش آنها جلوگیری می کند، باعث تقویت روابط تجاری ایران با دیگر کشورها می گردد و از فشار به آنها جهت جلوگیری از روابط تجاری با ایران می کاهد.

۶-     یک فضای تنفسی و ظرفیت مالی و تجاری برای اقتصاد ایران پدید می آید که اگر بعد از ششماه توافقنامه بعدی امضاء نشد، ایران  دست برتر در مقابل غرب داشته باشد.

۷-     هر چند موارد مورد توافق مختصر و کم بوده و بیشتر شامل توقف موارد یکجانبه می باشد، اما برای تمرین  اعتماد سازی یک فرصت بسیار مناسب می باشد که نباید دستکم گرفت.

۸-     نباید فراموش کرد که پیروزی کنونی مرهون تلاش همه مسئولان قبلی و فعلی نظام است، نباید فراموش کرد که اگر جدیت دولت احمدی نژاد در گسترش فعالیتهای هسته ای وحداکثری کردن آن نبود نمی شد اکنون از آن حداکثرها گذشت و آنها را به حداقلها که مورد نیازست قانع نمود. چنانچه تجربه خود آقای روحانی و دولت آقای خاتمی نیز در موافقتنامه تهران بسیار موثر بود.

۹-     در نهایت اینکه این توافقنامه یک فرصت مناسب برای بهبود اوضاع اقتصادی ایران فراهم نمود که باید از آن نهایت استفاده را کرد، اما نباید فراموش شود که فقط یک سوم مشکلات ایران مربوط به تحریمهاست و مابقی باید با استفاده از این فرصت اصلاح گردد تا اگر تعاملات و کاهش تحریمها متوقف شد، ایران همچون دوره کنونی ضربه کمتری خورده و فشار کمتری به مردم وارد آید.