مهندس فرضعلی سالاری سردری

ورود فرهنگ اسلامی به ایران (۶۶۴ میلادی) فضای شهری گذشته دچار تحول بنیادی شده و سازمان فضایی شهر علاوه بر تبعیت از نظم طبیعی و کالبدی از نظم عقیدتی، سیاسی، اجتماعی، حاکم نیز تبعیت کرد.

 

ایدئولوژی اسلامی در همه شهرهای اسلامی، همواره یک جدایی چشمگیر، بین بخش عمومی و خصوصی به وجود آورده و محله­های شهری با یک جدایی گزینی و خلوت گزینی بر اساس استقلال زندگی خصوصی (خانواده) شکل گرفته­اند.

 

در شهر اسلامی مذهب مهمترین عامل پیوند و همبستگی اجتماعی محسوب می­شود. مسجد در شهر اسلامی به عنوان بنای عمومی تلقی شده و در تفکرات شهرسازی اسلامی نقش عامل زیربنایی را ایفا می­کند. براین اساس مساجد و به ویژه مسجد جامع به عنوان مهمترین نقطه عطف بیشترین جاذبه داشته است و در ارتباط فضایی (ورودی­های متفاوت) با بازار، محلات مسکونی، میدان و دروازه­های شهر بوده است. همچنین حیاط مساجد، تکایا و حسینیه­ها در شمار فضاهای شهری می­باشند.

 

مکتب­های شهرسازی نظیر مکتب اصفهان در دوره صفویه اوج شهرسازی دوره، گویای شکل­گیری و ارتباط فضایی مسجد جامع اصفهان با بازار، محلات مسکونی و فضاهای اجتماعات (قهوه­خانه) می­باشد. بر این اساس، نحوه قرار گیری مسجد شاه اصفهان در جهت قبله و با حفظ ارتباط با میدان نقش جهان و محلات به تبعیت از جوی­های آب (زاینده رود) و مسیر قنوات و دنباله راهها (راسته­ها) شکل گرفته است و همچنین مکتب فرهنگ گرایی در نگاه به شهر محورهای معنوی را بر مادی مقدم می­دارد.

 

شهر گله­دار^[1] در جنوب استان فارس در عرض جغرافیایی27 درجه ۳۹ دقیقه ۴۷ ثانیه شمالی و طول جغرافیایی ۵۲ درجه ۳۹ دقیقه ۲۴ ثانیه شرقی در ارتفاع ۴۷۵ متری از سطح دریا واقع شده ‌و جمعیت فعلی شهر گله­دار برابر با ۱۴ هزار نفر می­باشد.

 

ساخت و شکل­گیری شهر گله­دار بر اساس دسترسی به آب و دامداری شکل گرفته و عامل یکجانشینی (مسکن ثابت) کوچ­نشینان آب دامداری (وجود آب و زمین و خاک مناسب) مبتنی بر رودخانه­های موقت در ۴۰۰ سال پش بوده است.

 

شهر امروزی گله­دار با ۴۷۰ هکتار مساحت ساخته شده و ۱۵۰۰ هکتار اراضی در نظر گرفته برای توسعه آینده شهری، در سده یازدهم قمری (۱۰۷۰ ه.قمری/ ۱۰۴۸ ه.شمسی) که ملا فریدون خان لُر با هزار خانوار از منطقه کهکیلویه به دشت فال و اسیر می‌آید (مهاجرت بدون برنامه­ریزی ایلی) و پس از مدتی کوچ‌نشینی در ۶ کیلومتری غرب پال (فال امروزی) سکونت می‌گزینند (یکجانشینی) به وجود می­آید و از آن‌جا که ملا فریدون و قبیله‌اش دارای گله و رمه‌هایی بودند به سکونتگاه آنان نام گله‌دار داده ‌شد. هر چند بر مبنای تحقیقات به عمل آمده مبنای ورود ملا فریدون و نام گله­دار بیش از این تاریخ به دست آمده است.

 

شهر گله­دار، شهر وحدت و برادری می­باشد که دو مذهب شیعه (۳۵ درصد) و اهل تسنن (۶۵ درصد) در این شهر در کنار هم و با هم زندگی می­کنند.

 

نمودار شماره (۱): جمعیت شهر گله­دار از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۰ (سرشماری عمومی در سال­های متمادی شهرستان لامرد و مُهر).

 

 

 

تصویر شماره (۱): مطلوبیت سرانه مسجد (۲۷) در شهر گله­دار به جمعیت (۱۴ هزار نفر)  و رعایت خط آسمان

 

 

تصویر شماره ۱ بیانگر مطلوبیت سرانه مسجد (۲۷ باب) در شهر گله­دار به جمعیت (۱۴ هزار نفر)، در ۲ مذهب شیعه و اهل تسنن و وحدت دینی در جمعیت و همچنین سیمای فیزیکی-کالبدی شهر مبتنی بر قرارگیری مساجد دو مذهب در کنار یکدیگر که این پتانسیل آشکار، کمک کننده و یاری دهنده به مدیریت مشارکتی و پایدار مبتنی بر الگوی اسلامی در شهر می­باشد. نکته دیگر در تصویر شماره ۱ اعمال مدیریت مناسب شهری در رعایت خط آسمان و افق دید شهر مبتنی بر ارتفاع بالاتر مناره و گلدسته مساجد شهر (۵ مناره مشخص شده در تصویر ۱) در بخش مختلف شهر می­باشد.

تقویت روحیه دینی و همگرایی از طریق فعالیت­های اجتماعی و فرهنگی وحدت آفرین منجر به دیدگاه امنیت جمعی و کلی بر مبنای وحدت اعتقادی و نگاه بازنده اجتماعی، امر به معروف و نهی از منکر در بین شهروندان می­گردد.

 

تصویر شمار (۲): نماد اصلی شهر گله­دار (میدان امام خمینی ره) مبتنی بر وحدت دینی و مدیریت دینی/ اسلامی