مهندس فرضعلی سالاری سردری

شناخت قابلیت­های درونی منطقه و فرصت­های بیرونی با ارائه برنامه­های مدون جهت استفاده درست از آن­ها می ­تواند وضعیت کنونی منطقه را بهبود بخشد. برنامه ریزی منطقه ای و ناحیه ای کوششی مستمر، ساختار یافته، منظم، منطقی و علمی مبتنی بر محیط داخلی و خارجی با رویکرد آینده نگری است که انتخاب بهترین روش به منظور رسیدن به هدفی خاص (استفاده حداکثر استفاده از منابع موجود) در راستای بالا بردن سطح زندگی مردم با اتخاذ تصمیم­ها و سیاست­گذاری­ اساسی و عملیاتی نمودن آن­ها و انجام فعالیت­ها همراه می باشد.

در مطالب ذیل با توجه به مطالعات شناختی و میدانی از توان ها و ظرفیت های اقتصادی و صنعتی ناحیه جنوب استان فارس (شهرستان های لامرد و مُهر) به تحلیل فرآیند توسعه ای و بهره­گیری از آن ها پرداخته شده است.

توسعه اقتصادی فرایندی است؛ که در طی آن، شالوده های اقتصادی و اجتماعی جامعه  دگرگون می شود، به طوری که حاصل چنین دگرگونی و تحولی در درجه ی اول، کاهش نابرابری های اقتصادی و تغییراتی در زمینه های تولید، توزیع و الگوهای مصرف جامعه و بهبود کیفیت و سطح زندگی مردم خواهد بود، بنابراین امروزه توسعه اقتصادی تنها در چارچوب تئوری خالص اقتصادی مورد توجه نیست.

توسعه اقتصادی همگام با توسعه اجتماعی، فرهنگی و علمی هر محدوده ای می باشد که بر صورت مستقیم و متقابل با یکدیگر ارتباط دارند و بر روی همدیگر اثر گذار می باشد.

مطابق تحلیل فضایی و ساختار اقتصاد ناحیه جنوبی استان فارس (شهرستان لامرد lamerd با مساحت ۳۹۳۲ کیلومتـرمربع و جمعیتی بیش از ۸۰ هزار نفر و شهرستان مهر بامساحت ۲۳۵۴ کیلومتر مربع و جمعیتی بیش از ۶۰ هزار نفر) بر اساس موقعیت مناسب همجواری با منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس جنوبی (PSEZ) Pars special economic zone در شرق بوشهر به عنوان بازار مصرف داخلی منطقه (با توجه به تمرکز فعالیت­های صنعتی در شهرستان کنگان و شهرستان عسلویه و عدم ادامه فعالیت های خدماتی و کشاورزی) و بازار مصرف خارجی (کشورهای حاشیه خلیج فارس) و همچنین مسیر کوتاه ارتباطی (بین راهی) و پیوند دهنده سه استان فارس، بوشهر و هرمزگان، ارتباط مستقیم با شهرهای میانی استان فارس، دوری از مراکز استانی و نبود شهر بزرگ با جمعیت بیش از دویست هزار نفر در منطقه، وجود نیروی متخصص و تحصیل کرده در شهرستان­های مُهر و لامرد و همچین محدوده و لایه حمایتی ارائه دهنده خدمات رفاهی و تفریحی به منطقه ویژه پارس جنوبی؛ راهبردهای زیر در زمینه اشتغال، درآمدزایی و توسعه اقتصادی و گسترش انواع فعالیت های صنعتی منطقه ارائه می گردد.

در رویکرد اقتصادی منطقه (Regional) عواملی چون گسترش دامنه فعالیت­های اقتصادی منطقه و بالا رفتن سطح انتظارات مردم از مدیریت محلی (مدیریت شهرستان­ها) نیاز به گسترش منابع مالی و درآمدی  (ایجاد اشتغال/ توسعه زیرساختی) دارد.

مدیریت برنامه­ریزی توسعه اقتصادی و صنعتی منطقه به منظور تهیه طرح توسعه و عمران ناحیه ای جنوب فارس با تشکیل و فعالیت کارگروهای هماهنگ و مشترک دو شهرستان و با راهبرد پیشرفت و پیشبرد صنعتی منطقه ای بر مبنای تفاهم بین ساختار مدیریت و کمیته برنامه ریزی بین دو شهرستان لامرد و مُهر با تکیه بر توان محیط انسانی، طبیعی و فیزیکی می باشد که بر این اساس، برنامه­ریزی راهبردی و برنامه­ریزی عملیاتی (فیزیکی-اجرایی- عمرانی) در کنار هم قرار گیرند.

رویکرد اصلی در توسعه منطقه با مطالعات شناختی از دو حوزه شهرستان مُهر و لامرد اشتغال و توسعه پایدار منطقه ای در قالب برنامه ریزی اقتصادی و صنعتی در سطح محلی با حمایت و همیاری از فعالیت های اشتغال زا و با توسعه خوشه های کسب و کار صنعتی (نفت، گاز، پتروشیمی و منابع معدنی و-صنایع انرژی و بر انرژی- توان بالای شهرستان های لامرد و مُهر در توسعه و استفاده از انرژی خورشیدی) با توجه به شرایط اشتغال و کار حاکم بر منطقه، توسعه خوشه­های صادرات محور با کشورهای حوزه خلیج فارس و وجود فرودگاه جم، لامرد و عسلویه در منطقه، خوشه­های کارگری (حمایت، آموزش و رضایت شغلی)، توسعه­ای و شبکه­ای فعالیت­های تعاون محور و توسعه خوشه کشاورزی محور و صنایع وابسته امکان پذیر می باشد.

راه اندازی صنایع متناسب با ظرفیت­های منطقه (مکان های اشتغال)، حل مشکل فقر و بیکاری در منطقه و شناسایی مزیت­ها توسط مسئولین در سطح منطقه یکی از اهداف جهاد اقتصادی و اثرگذار در توسعه اجتماعی است. مهم­ترین موضوع در توسعه ناحیه ­ای شناخت ساختار فضایی- اقتصادی منطقه و توان­های بالقوه آن می­باشد، بر این اساس با در نظر گرفتن  موقعیت ویژه شهرستان­های مُهر و لامرد، بهره گیری از موقعیت منحصر بفرد منطقه، همجواری با کشورهای حوزه خلیج فارس-قرار گیری در کنار چهار مرکز صنعتی و گازی جنوب کشور (پارسیان مُهر، پارس جنوبی عسلویه، فجر جم- کنگان) و همچنین دو فرودگاه بین المللی خلیج فارس عسلویه و لامرد و قرار گیری در مسیرهای ارتباطی سه استان فارس، بوشهر و هرمزگان در ضلع طلایی و اقتصادی- صنعتی جنوب ایران می­تواند در توسعه اقتصادی- صنعتی منطقه بسیار تأثیرگذار باشد.

در سکونتگاههای شهری منطقه (شهرهای لامرد، اشکنان، اهل، علامرودشت، مُهر، وراوی، خوزی، گله­دار و اسیر) فعالیت­های تجاری- بازرگانی آنگونه که انتطار می­رود و توان آن در منطقه به صورت بالقوه وجود دارد، گسترش و شکل نیافته است.

سکونتگاه­های شهرهای منطقه نه تنها کانون تولید و توزیع و مصرف کالاها و خدمات باشد، بلکه مراکز اصلی شکل­گیری روندهای اقتصادی، اجتماعی در تمدن­­ پسکرانه خلیج فارس بایستی نقش مهمی و تأثیرگذاری داشته باشند. برنامه­ریزی گردشگری تجاری (مرزی) در شهرهای منطقه با اقدامات توسعه­ای و زیباسازی در شهر (سرمایه­گذاری-زیرساخت­ها) و ایجاد اشتغال برای شهروندان و درآمدزایی پایدار با استفاده از اولویت بندی بازدهی و منفعت اقتصادی و سرمایه (شهر لامرد و گله دار) مد نظر قرار گیرد. مسئله دیگر در بحث اقتصادی شهری شهرهای منطقه مسکن، اراضی شهری، کاربری شهری و زیر ساخت­ها و تسهیلات شهری در سکونتگاههای شهری و به ویژه در نقاط رشد (شهرهای لامرد، مُهر و گله دار)  منطقه می­­باشد.

توسعه تجاری یکی از اهداف و برنامه­های راهبردی در سند توسعه اقتصادی منطقه جنوبی استان فارس می­باشد که در برنامه­ریزی­های و منطقه­بندی و انتخاب مکان­ها با قابلیت برتر و اولویت بندی برای رشد مراکز جدید خرید (بازار) و فضای تجاری که در برگیرنده تجهیزات قانونی در توزیع املاک و عوارض تجارت و حمایت از سرمایه­گذاری از رویکردهای اقتصادی مدیران منطقه بایستی باشد.

تمرکز مدیریتی بر توسعه و فعال نمودن اقتصادی و صنعتی شهرک های صنعتی شهرستان لامرد، مُهر و گله دار و صنایع روستایی، ساماندهی و سازماندهی کارگاه صنایع  سبک و صنایع دستی و ایجاد بازارچه­های مرتبط به آن.

سازماندهی مراکز تجاری و مراکز خرید از توان­های بالقوه شهرهای جنوبی استان برای ایجاد اشتغال و درآمدزایی می­باشد که با هدف توسعه تجاری با اهداف فرعی مربوط به فعالیت­ها و زیر خوشه­های تجاری- تقویت تجارت، تأمین تجارت، تأمین فرصت­های جدید سرمایه­گذاری، تأمین حمایت (وام+زمین) و سیاست­های (تصیم­گیری) حمایتی و هدایتی، عوامل هزینه ساز مستقیم و غیر مستقیم (توسعه بهداشتی، تأمین سلامت و امنیت سرمایه­گذاری) و بودجه­بندی به عنوان مهم­ترین ابزار اجرایی برنامه­های توسعه شهری می­باشد. که از طریق مطالعات امکان­پذیری «امکان سنجی» و روش فن سود و هزینه می­توان به ان دست یافت و برنامه­های توسعه شهری اجرا نمود. هزینه­های اجرایی مربوط به تأمین عملکردها و فعالیت و اجزاء و عناصر شهری سرمایه و بودجه اجرایی شامل کارکنان و مشاوران نیز بایستی مد نظر قرار گیرد.

اهمیت دادن به فعالیت­های اقتصادی شهروندان و واگذاری استقلال کاری به آنان و ارائه آموزش­های گوناگون مهمر منجر به بازخود منابع مالی (درآمد) و نتیجه­گیریoutcome feed back  به اقتصاد منطقه و توسعه اقتصادی و صنعتی منطقه می­گردد. مطابق دیدگاه سرمایه اجتماعیsocial capital  با در نظر گرفتن سرمایه سازمانی که سه نوع می­باشد (انسانی، سازمانی و اجتماعی) سرمایه معنوی در کنار سرمایه مادی در سند راهبردی نیز مورد توجه و تأکید قرار می­گیرد. (سرمایه­های اجتماعی منطقه نظیر وحدت، اعتماد و مشارکت: مشارکت اقتصادی مردم= خیراندیشان آموزشی- مدرسه/بهداشتی- بیمارستان، خانه بهداشت/فرهنگی مسجد-کتابخانه، مشارکت اجتماعی=بیش از ۴۵۰ شهید، مشارکت فرهنگی= برنامه های دینی و سیاسی= حضور در انتخابات).

نقشه شماره (۱): موقعیت شهرستان لامرد و مٌهر در استان فارس

رونق و گسترش صنایع پایین دستی و صنایع سبک موجود در شهرستان لامرد در راستای توسعه اقتصادی و صنعتی منطقه که نیازمند حمایت و هدایت و فرآیند تشویقی و تجمیعی و افزایش میزان تولید و فعالیت می­باشد عبارتند از: صنایع بزرگ شهرستان لامرد شامل کارخانه سیمان پارسیان، کارخانه سیمان فرزانه، واحد پتروشیمی متانول: کارخانه فولاد، منطقه ویژه اقتصادی استقرار صنایع انرژی بر، کارخانه ذوب آلومینیوم جنوب و کارخانه سیمان؛ صنایع سبک و کوچک: صنایع غذایی و دارویی (قند حبه، آرد، یخ، آب شیرین کن، کشتارگاه مرغ، سردخانه و …)، صنایع شیمیایی و پتروشیمی (سیلندرپرکنی، اکسیژن، آب اسید و مقطر، ظروف یکبار مصرف، قطعات تزریقی پلاستیک، نایلون و نایلکس و …) لوازم خانگی، صنایع چوب و صنایع فلزی(یخچال سازی و آب سردکن، کابینت فلزی، MDF، خرپای فلزی سقف سبک، سوله فلزی و …) کانی غیرفلزی و مصالح ساختمانی (آجر سازی سفالی، آسفالت گرم، گچ ماشینی، شن و ماسه، قطعات بتنی، موزائیک، بلوک سقفی، تیرچه و بلوک دیواری، بتون آماده و ….).

با توج به این که صنعت پایه و اساس توسعه اقتصادی مناطق می باشد در این مسیر صنایع کوچک (مناسب ترین گزینه توسعه صنعتی و اقتصادی منطقه) موتور توسعه صنعت می باشد. صنایع کوچک و متوسط به عنوان ابزاری در توسعه منطقه ای و تغییر وضعیت و موقعیت اقتصادی ناحیه ای جنوبی استان فارس بر اساس شرایط فضایی و موقعیت قرار گیری بسیار مؤثر می باشد. سیاست مهم و محوری در فرآیند توسعه صنعتی منطقه بایستی در پیش گرفتن سیاست گسترش صنایع کوچک و خود اشتغالی (حداکثر ۵۰ نفر نیروی کار و ۵۰۰ میلیون ریال سرمایه) و متوسط با تکیه بر داده ها و منابع محلی و تکنولوژی ساده (اصل نیازمندی) بر مبنای توسعه زنجیره های مرتبط تولیدی (صنایع اقماری وابسته و پیوسته) و هماهنگی و برابری صنایع «سرمایه طلب» و «کار طلب» باشد.

در تحلیل اقتصاد خرد منطقه با توجه به بهبود وضعیت درآمد خانوارها به واسطه اشتغال در شرکت­های منطقه انرژی پارس (سایت یک و دو) و پارسیان مُهر و همچنین فعالیت افراد منطقه در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از زمان های گذشته تا کنون (قدمت و پیشینه تجارت در منطقه به سفر مردم به کشورهای حاشیه خلیج فارس جهت کسب درآمد)، میزان سرمایه در گردش در شهرستان بالا رفته منتهی این نقدینگی و سرمایه بالای مردم منجر به شکل گیری بنگاههای اقتصادی و تجاری در حد مطلوب و ایده آل نشده است.

با توجه به سابقه تجارت در منطقه گله­دار و نقش اقتصادی آن در فرآیند توسعه منطقه­ای از جمله  پتانسیل و قوت درونی و فرصت و امکانات بیرونی عبارتند از: قدرت تولیدات کشاورزی و دامداری حوزه نفوذ شهر گله­دار، ظرفیت اقتصادی منطقه (توان اقتصادی- توان سرمایه در اختیار مردم- توان توسعه فعالیت­های کشاورزی/صنایع تبدیلی و تولیدی توسعه فعالیت­های صنعتی، جمعیت بالای شهر و منطقه حوزه نفوذ و …

کارکرد اقتصادی شهر گله­دار مبتنی بر مرکز تجارت به عنوان بازار محلی دوره­ای در دوران گذشته و امروزه (تمرکز سرمایه) با بازار دائمی علاوه بر اثرات اجتماعی و فرهنگی موجب شکل گیری نبوغ و هوش (فن و مهارت) تاجر و تجارت (فعالیت در شهرهای استان هرمزگان و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس) در شهر شده که در این راستا نقش خدمات رسانی شهر به جمعیت حوزه نفوذ (بیش از ۴۰ هزار نفر) افزایش یافته که خود در توسعه روستایی مناطق همجوار نیز اثر گذار بوده است.

برنامه­ریزی و بهبود رشد شهر بازاری و تجاری شهر گله­دار بر مبنای تئوری مکان مرکزی با رویکرد تجاری کردن کشاورزی و صنایع وابسته به آن نظیر احداث کارخانه بسته بندی سبزیجات به صورت خشک و پودر سبزی با توجه به قابلیت منطقه در کشت انواع گوناگون سبزیجات و همچنین تولیدات گیاهان دارویی، پیش رو گرفتن سیاست و فرآیندهای تشویقی- تجمعی، تأمین نیازهای پایه و زیرساختی، سرمایه­گذاری تولیدی و مولدی، ایجاد شهرک صنعتی، توجه به اهمیت پیوندی روستاها و شهر در اقتصاد منطقه، ایجاد بازار برای کالاهای کشاورزی و دامی (تولید گوشت، فروش دام و طیور) منطقه و گردشگری تجاری می­تواند در توسعه منطقه اثر گذار باشد.

شهر گله­دار به عنوان یک مکان مرکزی انگیزش و قوه محرکه اقتصاد روستایی حوزه نفوذ پیرامون که با تحرک (رشد) اقتصاد روستایی و کل منطقه امکان تغییر و تحول مثبت در حوزه شهر دارد. بنابراین رویکرد تأمین نیازهای اساسی حوزه پیرامون و دسترسی به آن با توجه به وابستگی بلند مدت به شهر گله­دار، شکل­گیری و تمرکز نهادهای اداری و خدماتی (خدمات عمومی) سطح بالا ضروری و اساسی می­باشد.

اقتصاد مکانی ناحیه جنوبی استان فارس متکی بر مشارکت اقتصادی مردم با ادغام در اقتصاد فرا منطقه­ای و قطب رشد پارس جنوبی و ورود به مرحله صنعتی بهترین حالت برای امکان این تحقق می­باشد.

جلب سرمایه بخش خصوصی و مشاکت اقتصادی افراد سرمایه دار بومی خارج از منطقه و افراد غیر بومی، حمایت، هدایت و تشویق کارآفرینان، آموزش و افزای ش دانش، امکان تنوع و انعطاف در تولیدات صنعتی، توسعه صنایع تبدیلی و غذایی متکی بر محصولات تولیدی شهرستان با اولویت صنایع متوسط فرآوری محصولات کشاورزی (گندم- ماکارونی، کارخانه های بیسکویت و کیک) – کارخانه آبمیوه گیری (تولید مرکبات)-آبلیمو، تولید خرما- توسعه کشاورزی تجاری و دامپروی (شهرک دامپروری)، سرمایه گذاری در بخش معادن منطقه

 

منابع و مآخذ

سالاری سردری، فرضعلی (۱۳۸۹). پیش نویس سند توسعه شهرستان مٌهر ،پایگاه خبری تحلیلی مٌهرستان www.moherstan.ir

سالاری سردری، فرضعلی (۱۳۹۰). سند راهبردی درآمدزایی پایدار برای شهرهای جنوبی استان فارس در سال جهاد اقتصادی، پایگاه خبری تحلیلی مٌهرستان www.moherstan.ir

سالاری سردری، فرضعلی و عبدالهی پور حقیقی، ابوالفضل (۱۳۸۹). رویکرد تحلیلی بر توسعه پایدار شهر لامرد با استفاده از تکنیکSWOT ، همایش مهندسی عمران و توسعه پایدار، دانشگاه آزاد اسلامی استهبان، www.estahbancce.ir.

فرمانداری شهرستان لامرد (۱۳۹۱). گزارش نمای کلی از شهرستان لامرد (فرصت ها وچالش­ها).

قادری، جعفر (۱۳۸۵). ارزیابی نظام مالی و درآمدی شهرداری­ها در ایران، فصلنامه بررسی اقتصادی، دوره سوم، شماره ۳.

مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال­های متمادی در شهرستان لامرد و مٌهر.

بررسی نقش اقتصادی شهر گله­دار، روزنامه طلوع، سال نوزدهم، شماره ۱۳۲۷، دوازدهم اردیبهشت ۱۳۹۲.