مراسم رونمایی از دانشنامه ی مُهر و حکاکی در ایران و ثبت ملی این هنر تاریخی، سه شنبه بیست و پنجم آذر 93در تالار ایران فرهنگستان هنر برگزار شد. محمد جواد جدی، مولف این دانشنامه در گفت و گو با ایرنا از آرزوی خود برای ثبت جهانی هنر ملی مُهر و حکاکی با نام ایران سخن گفت.

محمد جواد جدی نویسنده ی «دانشنامه مُهر و حکاکی در ایران» بیش از سه دهه، عمر و تلاش خود را وقف این اثر ماندگار کرده است. در این کتاب مرجع، تاریخ مُهر و حکاکی ایران از ۶ هزار سال پیش تا دوره ی معاصر به صورت تحقیق و پژوهشی علمی آمده است. این دانشنامه در ۱۴ فصل و ۸۴۳ صفحه ی فارسی و ۲۰ صفحه ی انگلیسی در قطع رحلی به صورت مصور(رنگی) آراسته شده و با همکاری فرهنگستان هنر، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی و مرکز دایره المعارف انسان شناسی، منتشر و در بیست و پنجم آذر ماه در تالار ایران فرهنگستان هنر در تهران از این دانشنامه رونمایی شد.
به گزارش پژوهشگر ایرنا پس از پخش سرود جمهوری اسلامی ایران، مراسم رونمایی از این دانشنامه به طور رسمی آغاز شد. ابتدا علی معلم دامغانی رییس فرهنگستان هنر با تشکر از استاد محمد جواد جدی برای تهیه ی این اثر گرانبها، تاکید کرد: مجلدهای دیگر چنین کتاب ارزشمندی باید تهیه شود و این موضوع اهمیت فراوانی دارد.

سپس محمد رجبی رییس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی با اشاره به تاریخی بودن هنر مُهر و حکاکی، گفت: در گذشته مُهر و هنر حکاکی نشان دهنده ی هویت و کمال افراد به شمار می رفته است. در ادامه فرهاد نظری مدیر کل اداره ثبت میراث فرهنگی از ثبت ملی این اثر به وسیله ی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و تلاش برای ثبت جهانی این هنر تاریخی سخن گفت و استاد محمد جواد جدی سخنان خود را با تشکر از خداوند برای توفیق انجام این کار آغاز کرد. آیدین آغداشلو نقاش و نویسنده ی معاصر، درآمدی بر این اثر با این مضمون نوشته است: «کتاب حاضر به همّت یکی از سخت کوشترین محققین این رشته فراهم آمده است.»

به مناسبت رونمایی از دانشنامه مُهر و حکاکی مشروح گفت و گوی پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا با محمد جواد جدی در ادامه آمده است:

**ایرنا: جایگاه و اهمیت هنر حکاکی و مُهرسازی کجا و چگونه است؟

جدی: حکیم ابوالقاسم فردوسی، مُهر را یکی از ارکان اصلی جاه و جلال پادشاهی ایران به حساب آورده است و اشاره ی وی به خداوند شمشیر و گاه نگین، دلیل اهمیت آن و نشانه اقتدار و شهریاری است. واژه مُهر، کلمه ای پارسی محسوب می شود که در زبان های تازی، ترکی و اردو وارد شده و به کار رفته است. سندی که مُهر آن محو شده و نیز اظهارنامه ای که مُهر آن از میان رفته باشد، بی اعتبار است، بی اعتبار به چنین سند و اظهارنامه ای گفته می شود.

در دوران اسلامی نیز، مُهر از جایگاه ویژه ای برخوردار بود، محمد بن سعد در کتاب «طبقات» در هزار و ۲۰۰ سال پیش گفته است: قریشیان به پیامبر گفتند، در ایران، نامه های بدون مُهر را نمی پذیرند و این موضوع، پیامبر را بر آن داشت که برای خود انگشتری و مُهری بسازد. هنوز هم این دستآورد بزرگ انسانی از الزامات جوامع بشری است و سند بدون مُهر، بی اعتبار محسوب می شود.

**ایرنا: در صورت امکان در باره ی گردآوری و نگارش این دانشنامه ی مرجع بیشتر توضیح دهید؟

جدی: این کتاب با بیش از سه دهه تلاش بی وقفه با کمک دوستان همراه، به پیشگاه جامعه ی علمی میهن تقدیم می شود. این اثر به وسیله ی فرهنگستان هنر، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی و نیز مرکز دایره المعارف انسان شناسی منتشر شده است، سازمان میراث فرهنگی با موافقت خود برای تقاضای ثبت ملی هنر مُهرسازی و حکاکی، امیدها را برای ثبت جهانی این دستاورد بزرگ و کهن بشری به نام ایران عزیز زنده کرد. اشاره به این نکته ضرورت دارد که بدانیم هنر حکاکی از کهن ترین هنرهای بشری است. شاید از روزی که انسان بدوی، با انگشت خود خطی بر روی ماسه ساحل دریا کشید، این هنر آغاز شد.

**ایرنا: سابقه ی تاریخی مُهر در ایران به چه دوره ای بازمی گردد؟

جدی: این موضوع به حدود ۶ هزار سال پیش برمی گردد، در طول زمان، مُهرها از نظر شکل، جنس، اندازه، متن و موضوع تحول بسیاری را به خود دیده است. خوشبختانه تعداد زیادی از آنها از آسیب زمان در امان مانده و برای ما به یادگار مانده است. ضرورت دارد با توجه به اهمیت موضوع، رشته ی مستقلی به عنوان مُهر شناسی در مراکز علمی و دانشگاهی تشکیل و مرکز توانمندی به عنوان مرکز پژوهش های خوشنویسی و مُهرشناسی تاسیس شود. امیدوارم با پشتیبانی مسوولان و هم دلی اهل علم و هنر این امر تحقق یابد.

**ایرنا: جایگاه شهرستان مُهر در جنوب استان فارس را در این ارتباط، چگونه ارزیابی می کنید؟

جدی: من به شهرستان مُهر علاقه ی زیادی دارم. زمانی که کتاب ابن خلدون را سال ها پیش می خواندم، به مطلبی اشاره شده بود که گِل مُهر را در زمان عباسیان از سیراف در منطقه ی جنوب ایران در نزدیکی شهرستان مُهر می آوردند. در کتاب به این موضوع اشاره شده است. با توجه به قدمت شهرستان مُهر که به زمان هخامنشی و ساسانیان بر می گردد و از دوره ی عباسی قدیمی تر است، این مساله برای من لذت بخش بود. حدود ۱۰ سال بود که آرزو داشتم به شهر مُهر بروم تا اینکه هفته ی گذشته از این شهر و با مردم آن دیدار داشتم؛ مردم بسیار دوست داشتنی و مهمان نوازی در این نقطه از سرزمین ما حضور دارند.

پیشنهاد من این است که تندیسی یا میدانی از مُهر در شهرستان مُهر قرار داده شود تا هویت این شهر با نام آن هم سنگ شود. من از مردم شهر مُهر می خواهم، در صورت امکان هر گونه سند یا نوشته ی قدیمی درباره ی جایگاه مُهرسازی در این نقطه از کشور را برای من از طریق پست الکترونیکی بفرستند تا در ادامه تحقیقات از آنها استفاده کنم.

توجه ویژه به شهرستان مُهر در جنوب استان فارس از دیگر تمناهای این عاشق دل سوخته ی میهن است. امیدوارم با همت همگی و با تاسیس موزه و پژوهشگاهی شایسته در این شهر، شهرتی جهانی برای دُردانه ای از خاک میهن به عنوان قطب گردشگری کسب شود. همچنین لازم است با تشویق مجموعه داران خصوصی، زمینه ای فراهم آید تا همگان در ارج گذاری و حفظ این گوهر تاریخی کوشا باشند.

**ایرنا: پیشنهاد شما برای حفظ و ارتقای این هنر تاریخی و ثبت جهانی آن چیست؟

جدی: عجیب است که این دستآورد بزرگِ دیرین، هنوز در کشور ما دارای موزه ای مستقل نیست و آثار به یادگار مانده در موزه های مختلف پراکنده اند. به دلیل استفاده از غرفه ها و ویترین های نامناسب، امکان مطالعه و تحقیق درباره ی آنها غیرممکن یا بسیار دشوار است. توجه به این نکته، لازم و ضروری به نظر می رسد زیرا افتخارات تاریخی ایران، مدیون تمدن، فرهنگ و هنر ساکنان این سرزمین کهنسال است.

از مسوولان و علاقه مندان دلسوز تقاضا دارم، نسبت به سرعت بخشیدن ثبت جهانی هنر مُهرسازی و حکاکی به نام ایران اهتمام ورزند. موزه ی اختصاصی مُهر را تشکیل دهند تا به نحو شایسته، به این دیرینه ترین سند هویت انسانی ارج نهاده شود.

در پایان مراسم، تقدیرنامه ای از طرف سید محمد موسوی فرماندار شهرستان مُهر به استاد محمد جواد جدی به پاس تلاش های بی وقفه او در نگارش این دانشنامه مرجع اعطا و از دانشنامه مُهر و حکاکی رونمایی شد.

شهرستان مُهر در ۳۲۰ کیلومتری جنوب شیراز مرکز استان فارس قرار دارد.

گفت و گو از: مجتبی شفیعی

لینک منبع: http://www.irna.ir/fa/News/81429486