مُهرستان: نگاه انتقادی – اصلاحی محمود یوسفی دبیر باسابقه آموزش و پرورش شهرستان مُهر و از مدرسان دانشگاه به کتاب «استان شناسی فارس» در ادامه آمده است. امیدواریم که این مقاله سرآغاز کار فرهیختگان استان در خلق اثری ارزشمند قرار گیرد که درخور نام استان متمدن فارس باشد:

» محمود یوسفی:

برآنیم تا در این مقال نگاهی به کتاب« استان شناسی فارس» با کد ۱/۲۳۷ که برای دانش آموزان سال دهم تالیف شده داشته باشیم .این کتاب دارای شش فصل است که در 15درس ارائه شده است.

در ادامه با ذکر فصول به بررسی بیشتر آن می پردازیم.

جلد کتاب

 

در نگاه اول به نظر می رسد این کتاب همان «جغرافیای استان» سالهای قبل است که حتی اطلاعات و مطالب آن به روز آوری هم نشده است . شاهد مثالها در بررسی فصول و دروس، آورده می شود.

متاسفانه دسترسی نگارنده به کتب مشابه سایر استانها میسور نبود تنها دو استان که آن هم به نظر می رسید-با توجه به اطلاعات ناقص حقیر از آن استانها –جامع تر از این کتاب باشد.هر چند مقایسه «فرهنگ فارس با فرهنگ و تمدن کهن و غنی،[که]همواره یکی از کانون های اثر گذار بر تمدن ایران و جهان بوده است.[با] آثار و بناهای  تاریخی،مذهبی،شاهکارهای ادبی،هنری و باغ های ایرانی»کم لطفی نسبت به آن است.

از آنجا که این کتاب علاوه بر آنکه پایه شناخت دانش آموزان از جغرافیا ،تاریخ ،فرهنگ و تمدن و آثار و بناهای تاریخی و باورها اجتماعی و…است بی شک مورد استفاده خانواده های هم استانی و غیر هم استانی که به دنبال شناخت کلی از استان فارس هستند نیز قرار می گیرد.هرچند جنبه های بسیار مثبت کتاب نمی توان نادیده گرفت اما آنجا که شهرستان به شهرستان که مجموعه آن استان فارس تشکیل می دهد-مورد بررسی قرار می گیرد به نظر می رسد کتاب هرچند درمرحله اجرای آزمایشی است می توانست با حوصله بیشتری و استفاده از توان نخبگان شهرستان ها جامع تر تدوین شود ضمن اینکه باید کتاب از نظر حجم متناسب با فرصت تدریس آن وآذوقه فکری یکسال تحصیلی دانش آموزان پایه دهم باشد.

متن و مطالب کتاب برابر آنچه در مبحث« سخنی با دانش آموزان عزیز» آمده است که اهداف تالیف کتاب هم به لحاظ استانی هم به لحاظ ملی است لزوم پردازش و بازنگری آن را بیش از پیش گوشزد می نمایددر این مقال نویسنده بیشتر به دنبال بیان انتظاری است که از مولفان محترم نسبت به تصویر و جایگاه شهرستان مهر دارد.

»نکات کلی که به نظر می رسد:

-منابع و مآخد اطلاعات بویژه آمار،ارقام،نقشه ها و نمودارها کتاب ذکر نشده است و دانش آموز و دبیران محترم برای تکمیل اطلاعات مندرج در کتاب نمی دانند به چه منابعی مراجعه نمایند.

-بیشتر تصاویر مورد استفاده در کتاب بدون ذکر آدرس است.

-کیفیت برخی تصاویر بسیار پایین است.با عنایت به اینکه تصاویر علاوه بر جذابیت برای دانش آموز جنبه ی هنری آن نیز می تواند مد نظر قرار گیرد.

-برای قطع کتاب نیز توجیهی نیست که بزرگتر از بقیه عناوین درسی باشد.

-به جامعه زنان بویژه زنان نخبه فارس که درهمه عرصه ها نقش آفرین بوده اند می توانست توجه بیشتری شود.چون کتاب مورد استفاده تمام دانش آموزان اعم ازدختر وپسر است.

به شیراز اختصاصا به عنوان سومین حرم اهل بیت به نحو شایسته و مطلوب پراخته نشده است.

-باتوجه به اینکه فارس یکی از استان های کم بارش کشور وکمبود آب یکی ازمعظلات جدی آن است تغییر رویکرد فارس از کشاورزی به صنعتی چندسالیست که مورد مطالعه ی کارشناسان ومدیران ارشد استان می باشدکه بازهم معضل آب ومساله تغییر رویکردبه عنوان یکی ازمباحث زیرساختی خوب تبییین نشده است.

»فصل اول جغرافیای طبیعی استان فارس

درس پنجم مسایل زیست محیطی استان

در(صفحه ی31)کتاب آمده است:

«آلودگی هوا در استان بیشتر مربوط به دو قطب جمعیتی و صنعتی نزدیک به هم یعنی شیراز و مرودشت است»این دو ناحیه ی تهدید شده ،بخشی از جغرافیای فارس است در حالی که آلایندگی ناشی از تاسیسات عظیم نفت و گاز در منطقه عسلویه که بخش عمده ای از جنوب فارس را مورد تهاجم قرار داده،علاوه بر تاثیر بر گونه های جانوری و پوشش گیاهی منطقه، برابر نظر پزشکان محترم مشکلات ریوی و خونی نیز برای اهالی شهرستان های جنوبی  داشته است.

نمایی از هجوم آلایندگی منطقه عسلویه به جنوب فارس

 

»فصل دوم جغرافیای انسانی استان فارس

درس هفتم شیوه های زندگی در استان

در نقشه صفحه48 که پراکندگی و مسیر کوچ عشایر استان ترسیم شده است.

نقشه پراکندگی و مسیر کوچ عشایر فارس

 

برغم اینکه بخشی از شهرستان مهر-منطقه دارالمیزان و کریم آباد-افتخار میزبانی این عزیزان را در فصولی از سال دارد نام شهرستان مهر در نقشه نیامده است.به نظر می رسد نقشه مربوط به سالهایی است که شهرستان مهر بخشی از شهرستان همجوارش بوده است.

»فصل سوم ویژگی های فرهنگی استان فارس

درس نهم آداب و رسوم مردم استان

صفحه ی ۶۱ که به زبان و انواع گویش های محلی پرداخته است.نه تنها ذکری از گویش  مردم گله دار،اسیر،فال و … نرفته است که به زبان لاری که قرابت بسیار نزدیکی با گویش این مردم (گله دار،اسیر،فال و …)دارد نیز اشاره ای نشده است.

در ادامه همین درس (صفحه ی67)آنجا که به یکی دیگر از آداب و رسوم مردم فارس پرداخته به تعزیه خوانی اشاره شده است و باز به مهر که خاستگاه تعزیه در جنوب محسوب می شود اشاره نشده است بیش از صد مجلس تعزیه که هم به لحاظ ساختاری و هم به لحاظ محتوایی معنویت خاصی برای علاقمندان این نمایش آئینی در جنوب دارد.

عکس از تعزیه شهر مُهر

» فصل چهارم پیشینه و مفاخر استان فارس

درس دهم صفحات77-72که به گذشته با شکوه فارس تمدن پارسی و دوره هخامنشی پرداخته است جا داشت حداقل از تمب بت که«از آثار باستانی بازمانده از کاخهای هخامنشیان در بخش اسیر شهرستان مهر در استان فارس می باشداین اثر از لحاظ معماری و نقش ونگاره هایی که در دل آن کنده شده است شباهت بسیار نزدیکی به معماری تخت جمشید دارد. ستون ها و سر ستون های این کاخ از نظر مجم و شکل عینا شبیه سر ستون های تخت جمشید می باشدو گل لوتوس که از مشخصه های معماری تخت جمشید است در این اثر وجود دارد»(ویکی پدیا)

سرستون های به جا مانده در تمب بت

 

ونیزده ها اثردیگرهم چون استودان های خوزی، چندین رشته قنات در تنگه های مهر، خوزی،شول و… نیز کانال های شگفت انگیز کنده شده در دل کوه و قلعه گبری مهر که کاربردی نظامی داشته  و از نظر قدمت،نوع مصالح و نقشه منحصر است ،اشاره ای هرچندمختصرمی شد.

قلعه گبری مُهر

 

هم چنین به شهرستان مهر به عنوان پس کرانه سیراف و خاستگاه«مهر» که ثبت ملی شده است.وبه دنبال ثبت جهانی آن نیز هستند که افتخار بزرگی برای استان فارس محسوب می شود.ذکری به میان نیامده است.«در دوره عباسیان برای مهر زدن، مهر را در گل سرخی که درآب حل میشد فرو می بردند و آن «گل مهر»یا گل مختوم می گفتند.ابن خلدون نیز آورده است:این گل در دولت عباسی «طین ختم»معروف بود و آن را از سیراف می آوردند  و چنین به نظر می رسد که آن مخصوص به شهر سیراف بوده است.پس این خاتم که عبارت از همان علامت نوشته یا حک شده برای استحکام و بستن نامه هاست مخصوص به دیوان نامه هاست و وظیفه مزبور در دولت عباسی اختصاص به وزیر داشت.بعدها از نظر عرف این رسم تغییر کرد و دولت ها آن را به کسانی اختصاص دادند که کار نامه فرستادن و دیوان نویسندگان بر عهده آنان بود.جالب آنکه در جنوب استان فارس یعنی در جنوب شرقی بندر سیراف شهرستانی به نام «مهر»وجود دارد که شاید بی مناسبت با گل مهر نباشد.طین مختوم در قانون ابن سینا نیز آمده است و آن را طین کاهنی هم می خوانده اند و آن به جز طین یا گل ارمنی است البته استفاده از گل مهر در ایران باستان نه برای رنگ آن، که برای درج متن اسناد پیش از اختراع کاغذ رواج داشته است»(صفحه ی161 دانش نامه ی مهر و حکاکی در ایران تالیف محمد جواد جدی)

 

در دوره اسلامی نیز مسجد جامع اسیر«از جمله مساجدی است که بنابر اسناد معتبر همچون فارسنامه ی ناصری و جغرافیا و اسامی دهات کشور و …درسال ۹۰ هجری قمری و در زمان حکومت عمربن عبدالعزیز ساخته شده است»

عکس مسجد جامع اسیر

(ویکی پدیا).هم چنین است مسجد جامع فال.

در صفحه ی ۸۸ از فارس در دوره ی معاصر گفته شده است که می توان به همراهی روحانیت و مردم سلحشور  مهر در کنار حرکت عظیم اسلامی آیت اله سید عبدالحسین لاری یاد کرد.

هم چنین  جا داشت دراین مبحث در کنار شخصیت های مذهبی استان چون آیت اله ربانی،آیت آله دستغیب و…از مرحوم آیت آله سید عباس مهری یار دیرین حضرت امام  یادی می شد.

آیت الله سید عباس مُهری

صفحه ی ۱۱۰ درمورد جاذبه های طبیعی تنها نامی از تنگه مهر برده شده است در حالیکه این منطقه با جنگلهایی از بید وحشی و گونه های درختی دیگرنخل ،لیمو،انار،سیب و… یکی از تفرجگاه های استثنایی جنوب است که در سالهای اخیر سدی که بردهانه ی این تنگ زده شده با حوزه آبگیری وسیع چشم انداز بسیار زیبایی ایجاد کرده است.

سد تأخیری تغزیه ای تنگ مُهر

منطقه طبیعی و تفریحی تنگ مُهر

 

 

» درس سیزدهم توان اقتصادی در استان

در حوزه تجارت مهر تنها شهرستان استان فارس است که کمترین فاصله با آب های نیلگون خلیج همیشه فارس دارد که راه ارتباطی مناسب، این امکان را برای صادرات و علاوه بر آن اتصال فارس به خلیج  فارس را فراهم می نماید.

فصل ششم شکوفایی استان فارس پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی

صفحه ی ۱۱۹ کتاب در بخش انرژی آمده است «استان فارس مخازن مهم نفت و گاز شامل مخازن آغاردالان،خشت و کمارج،سعادت آباد  و مخزن نفتی سروستان را دارد»در حالیکه سالهاست ده ها حلقه چاه در حوزه گازی تابناک و وراوی شهرستان مهر مورد بهره برداری قرارگرفته و خوراک مورد نیاز پالایشگاه پارسیان مهر را تامین می کند.

حفاری چاه گاز در حوزه گازی وراوی

 

» درس پانزدهم چشم انداز آینده استان

صفحه ی ۱۲۸ کتاب آمده است.«کارهای بزرگی در استان فارس شروع شده است که علاوه بر گسترش واحد های تولیدی مجتمع پتروشیمی شیراز پالایشگاه گاز پارسیان که از آن به نقطه ی اتکاه از کشور یاد می شود».

این در حالی است که این پالایشگاه 25شهریور82توسط ریاست محترم جمهور وقت(رئیس دولت اصلاحات)راه اندازی و افتتاح شد و در حال حاضر مرکز اتان و پالایشگاه بنزین در کنار این پالایشگاه مراحل نهایی خود را طی میکنند. که از ظرفیت های عظیم صنعت استان و کشور به حساب می آیند.

پالایشگاه پارسیان مُهر (بزرگترین پالایشگاه گاز شیرین کشور)

پالایشگاه اتان ریکاوری

پالایشگاه تولید بنزین یور4 ، گازوئیل و قیر شهرستان مُهر

 

امیدواریم این کتاب و این نوشته با نگاه منتقدانه و اصلاحی اهل فن مورد عنایت قرار گرفته وحاصل آن اثری ارزشمند برای استفاده دانش آموزان عزیز استان فارس و علاقمندان  باشد.