سیدمحسن هاشمی-کارشناس ارشد علوم سیاسی

انتخابات یکی از جنبه ها و راههای مشارکت سیاسی می باشد. همواره مردم بر اساس علایق و گرایشهای سیاسی و عقیدتی خویش دست به انتخاب زده و کمتر حاضر می شوند که علی رغم وجود برتری مدیریتی و سیاسی یک نامزد انتخاباتی، او را بر فردی که همفکر و عقیده خود آنها و نخبگان و بزرگان بومی است، ترجیح داده و به عنوان انتخاب نخست خویش بر گزینند. هر چند که در پاره ای از اوقات مردم بر خلاف این نظریه عمل نموده اما درصد فراوانی و میزان تخلف از این نظریه بسیار کم می باشد. بررسی گرایشها و سیره سیاسی مردم شهرستانهای لامرد و مهر می تواند سندی بر اثبات این ادعا باشد که لازمست برای توضیح و شرح آن مختصری به وضعیت سیاسی کشور اشاره داریم. در ادامه با بررسی رفتار انتخاباتی مردم این دو شهرستان به گرایشهای سیاسی و میزان آراء مردم بخش علامرودشت اشاره می نماییم و آماری از آخرین انتخابات ریاست جمهوری را در اثبات قضیه بیان می داریم.

وضعیت سیاسی ایران بعد از انقلاب

همواره در طول حیات سیاسی نظام جمهوری اسلامی ایران، خصوصاً بعد از وفات امام خمینی یک فضای دو قطبی بین فعالان و نخبگان سیاسی به صورت عام و در انتخابات بصورت خاص وجود داشته است. در ابتدای انقلاب در یکسوی میدان، جریانی بنام ملی مذهبی با گرایشهای لیبرالی در مقابل جریان انقلابی به رهبری حزب جمهوری اسلامی و روحانیون مبارز زمان محمدرضا پهلوی قرار داشتند. بررسی قضایایی مانند دولت موقت به ریاست مهندس بازرگان و ریاست جمهوری بنی صدر می تواند این بحث را بیشتر روشن نماید. به مرور زمان نخبگان انقلابی بر ملی مذهبیها و لیبرالها که سازمان مجاهدین خلق(منافقین) نیز به جمع آنها پیوسته بودند پیروز شدند و آنان بعد از رسوایی هایی که بر اثر کشف اسناد لانه جاسوسی آمریکا پدید آمد، به حاشیه رانده شدند و یا اینکه در زمره مخالفان مسلح انقلاب در آمده و از جرگه فعالین سیاسی خارج شدند.

در مدت زمان کوتاه بعد از بنی صدر رقابتی اساسی بین احزاب و گروههای دورن کشور وجود نداشت ولی از آنجا که سیاست عرصه رقابت بوده و متأسفانه به عرصه ای برای تقابل دو گروه که خود و همفکران خویش را دوست و رقیبان را دشمن می انگارند تبدیل شده است( بحث مفصل در این مورد طی مقاله ای بنام سیاست و جایگاه دوست و دشمن در همین سایت آمده است.)، به سرعت از درون جناج انقلابی دو گرایش تقابلی در برابر یکدیگر پدیدار شدند. که یکی جناح راست و دیگری چپ نامیده شد. برای مثال از دورن جامعه روحانبت مبارز، مجمع روحانیون مبارز بوجود آمد، اولی متعلق به جناح راست دانسته شد که خواهان ادامه سیاستهای کلان و تا حدودی جزئی کشور با همین سازوکار سیاسی بود و دومی به نوعی متعرض به پاره ای سیاستهای خرد و کلان و خواهان تغییر در مناسبات و ترتیبات سیاسی کشور شدند. همین گروهبندی راست و چپ وارد عرصه انتخابات شد و کاندیداها عمدتاً زیر پرچم این دو جناح وارد عرصه سیاسی و رقابتی می شدند. به مرور زمان و با روی کار آمدن آقای خاتمی  و بعد از آن تشکیل مجلس هفتم، جناح بندی راست و چپ جای خود را به گروه بندی اصلاح طلب و اصولگرا داد و کاندیداها در عرصه های مختلف زیر لوای این دو جناح وارد انتخابات و رقابت می شدند.

وضعیت سیاسی لامرد و مهر بعد از انقلاب

          در بررسی وضعیت سیاسی شهرستانهای لامرد و مهر باید با همان چارچوب بررسی وضعیت سیاسی کشور جلو رفت و حتی در بررسی وضعیت سیاسی بخش علامرودشت نیز باید همین سبک را ادامه داد. فقط لازم به ذکرمی باشد که باید در بررسی شهرستانی قضیه انتخابات عنصر دینی و مذهب مردم را بر اساس آراء و آمار انتخاباتی، لحاظ نمود. در منطقه علامرودشت دو انتخابات ریاست جمهوری و مجلس شورای اسلامی دارای اهمیت زیادی می باشد و متأسفانه تلقی دوست و دشمن از یکدیگر در این منطقه بسیار زیاد بوده و باعث درگیریهای لفظی شدید و حتی فیزیکی و قومی نیز شده است.

          بررسی این دو انتخابات و دوره های مختلف آن نشان می دهد که رقابت بین انقلابیون و ملی مذهبی ها در کشور به علت ظرفیت پایین منطقه و جو شدید انقلابی به این دو شهرستان کشیده نمی شود. اما رقابت بین جناح چپ و راست وارد منطقه می شود و یک دسته بندی دوگانه بوجود می آمد که تا کنون ادامه داشته است. در جناح راست، مردم شهر لامرد و عمده بخش علامرودشت به خصوص سادات وجود دارند. اما اعضای جناح چپ عمده مردم شهر مهر که بعدها تبدیل به مرکز شهرستانی مستقل به همین نام می گردد و تعدادی دیگر از قبایل و طوایف هر بخش را شامل می شود. با جایگزینی اصلاح طلبان بجای جناح چپ و اصولگراها به عنوان جناح راست، در لامرد و مهر نیز این دسته بندی جدید جایگزین گروهبندی قدیمی می شود و مهریها که اکنون وزیر کلیدی دولت خاتمی به عنوان دولت اصلاح طلب را از خود در منسب وزارت کشور داشتند، به همان روال قدیم به اصلاح طلبان گرایش پیدا نمودند. و مردم لامرد و عمده شهر علامرودشت به جناح اصولگرایی نزدیک گردیدند. در ادامه این مطلب را در بحثی جداگانه با تحلیل نتایج آخرین انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸ پی می گیریم.

تحلیل انتخابات ریاست جمهوری دهم در کشور

        انتخابات ریاست جمهوری دهم در ۲۲ خردادماه ۱۳۸۸ با حضور و رأی حداکثری مردم برگزار شد، فارغ از مسائل حاشیه ای پر رنگتر از متن بعد از انتخابات، در این نزاع سیاسی که در فضایی دو قطبی شدید صورت گرفت، رقابت اصلی بین آقایان احمدی نژاد و موسوی بود. آقای احمدی نژاد به نمایندگی از اصولگرایان و آقای میر حسین موسوی به نمایندگی از اصلاح طلبان در کنار دو نفر دیگر وارد انتخابات شدند که آنها نیز هرکدام از دو قطب سیاسی کشور بودند. به هر حال آقای احمدی نژاد با رأی بالای بیش از ۲۴ میلیونی پیروز انتخابات شد، آقای میر حسین بیش از ۱۳ میلیون رأی آورد و سپس آقای رضایی در حدود ۶۸۰ هزار رأی و در نهایت آقای کروبی ۳۳۸ هزار رأی از مردم نصیب خود نمود. بررسی آراء مأخوذه نشان می دهد که آقای میر حسین موسوی در استان تهران و سپس در استانهای مرزی و عمدتاً سنی نشین کشور مانند سیستان و بلوچستان و کردستان رأی بالایی نصیب خود نمود. به عبارت دیگر احمدی نژاد حدود ۶۱ درصد آراء، میر حسین موسوی بیش از ۳۳ درصد آراء،  آقای رضایی بیش از ۲ درصد آراء و آقای کروبی حدود ۱ درصد آراء را به خود اختصاص داده اند و کمتر از ۳ درصد آراء نیز،  باطل بوده است.

تحلیل انتخابات ریاست جمهوری دهم در لامرد و مهر

          اگر آنچه را در کشور اتفاق افتاده است و جناح بندیها را به یاد آوریم، می توانیم آنرا به مردم لامرد و مهر نیز نسبت دهیم. چنانچه آراء آخرین دوره انتخابات ریاست جمهوری که بیشتر از همه بیان کننده فضای دو قطبی جامعه سیاسی کشور است، این موضوع را نشان می دهد. در طول تاریخ سیاسی ایران دو قطبی بودن فضا باعث تأثیر آن بر شهرستان لامرد و مهر شده است و هرچه متغیر بر آن جاری و ساری است، بر فضای سیاسی این دو شهرستان نیز حاکم می باشد. نامزدهای مستقل انتخابات هیچگاه اجازه عرضه اندام در فضای سیاسی کشور را نداشته اند، که نمونه مینیاتوری آن در شهرستان لامرد و مهر قابل مشاهده است. یکی از دلایل مهم این مسئله ارتباط نخبگان محلی با نخبگان استانی و کشوری و داد و ستدهای سیاسی و عقیدتی می باشد. دلیل دیگری را باید در نوع قبیله گرایی و نزاعهای ابتدای انقلاب بین گروهها و قومیتهای مختلف خصوصاً در منطقه علامرودشت دانست.

          اگر به  جدول نتایج آراء انتخابات آخرین دوره ریاست جمهوری شهرستان های لامرد و مهر به عنوان یک حوزه انتخابیه همانند آنچه در انتخابات مجلس شورای اسلامی مطرح است، نگاه افکنیم و آراء دو قطب اصلی انتخابات را با کشور مقایسه نماییم به پیروی مردم شهرستان لامرد و مهر از مردم کشور و تأثیر از جریانهای موجود در آن بیشتر پی می بریم. مجموع آراء احمدی نژاد در هر دو شهرستان حدود ۶۶ درصد است، یعنی در حدود همان درصدی که کشور به ایشان رأی دادند، با این تفاوت که بیشتر بودن ۵ درصدی به علت جو اصولگرایی بیشتر مردم لامرد در قیاس با مردم مهر می باشد. چنانچه به همین نسبت آراء میر حسین موسوی نیز دارای تغییر جزئی در مجموع دو شهرستان است، و ایشان حدود ۳۳ درصد آراء را به خود اختصاص داده است که ناشی از رأی بیشتر مردم مهر به ایشان در مقایسه با سایر نواحی کشور است.

          به صورت اختصاصی مردم شهرستان لامرد که دارای گرایشهای اصولگرایی می باشند و تعداد آنان از مهریها بیشتر است با این درصدها به کاندیداها نظر داشته اند، در شهرستان لامرد حدود ۷۵ درصد به احمدی نژاد، نیم درصد به محسن رضایی ، ۲۵/ درصد به کروبی و ۲۴ درصد به موسوی رأی داده اند و همچنین در حدود ۲۵/ درصد آراء باطله اعلام گردید. اما در شهرستان مهر آقای احمدی نژاد کمتر رأی آورد و به حدود ۵۸ درصد رسید. نیم درصد آراء به رضایی،  ۲۵/ درصد به کروبی و میزانی بیشتر در حدود ۳۹ درصد به آقای موسوی رأی دادند.

          آمار نشان می دهد که مردم شهرستان مهر اقبال بیشتری به کاندیداهای اصلاح طلب در این دوره و دوره های دیگر نشان داده اند. یکی از علل مهم در اینباره که در کشور نیز می توان نمونه های آنرا در استانهای عمدتاً سنی نشین کشور و حتی در بعضی صندوق آراء مردم اهل تسنن شهرستان خنج و همچنین استانهای کردستان و سیستان و بلوچستان مشاهده نمود، بحث مذهب می باشد. زیرا اقلیتهای مذهبی کشورمان بیشتر اقبال خویش را به گروههای اصلاح طلب نشان داده اند. بالتبع در شهرستان مهر که بواسطه مردم گله دار دارای درصد بیشتری اهل تسنن می باشد، گرایش به آقای میر حسین موسوی به عنوان کاندیدای اصلاح طلب بیشتر بوده است چنانچه آمار بالا این را نشان می دهد و آمار تفکیکی ۴۱ صندوق رأی شهرستان مهر دارد نشان می دهد که آراء زیاد آقای میرحسین موسوی  نسبت به شهرستان لامرد متعلق به تعدادی از صندوقهای بخش مرکزی مهر به علل سیاسی و همچنین بخش گله دار به علت گرایش مذهبی بوده است. چنانچه اهل تسنن بخش اشکنان لامرد که تا حدودی از اهالی اهل هستند، رأی بیشتری در مقایسه با دیگر صندوقها به آقای موسوی داده و حتی نسبت آراء نیز به همدیگر بسیار نزدیک هستند.

تحلیل انتخابات ریاست جمهوری دهم در علامرودشت

          اگر  فضای سیاسی لامرد و مهر مینیاتوری از فضای سیاسی کشور بودند، جامعه سیاسی علامرودشت و آراء مردم این بخش نیز مدلی کوچک از شهرستان لامرد و مهر می باشد، با این تفاوت که متغییر دینی در این بخش وجود نداشته و همچنین گرایشهای سیاسی در کل بخش به نفع اصولگرایی بوده و می باشد، چنانچه در شهرستان لامرد چنین است و پیروزی عمده جریانات و شخصیتهای اصولگرا در حال و راستگرا در گذشته نشان از این امر دارد، چنانچه بعضی از افراد مانند سید محمود علوی برای چندین دوره نماینده مردم لامرد و مهر در مجلس شورای اسلامی بوده است. بررسی آراء مردم علامرودشت این موضوع را بیشتر ثابت می کند چنانچه در ۱۶ صندوق رأی مردم منطقه ۷۶ درصد متعلق به احمدی نژاد، ۵٫۷ درصد به رضایی، ۱٫۲ به کروبی و فقط ۱۴٫۵درصد متعلق به موسوی  و در نهایت  ۲٫۵ درصد آراء نیز باطله بوده است. این قاطعیت پیروزی آقای احمدی نژاد بنا به همان دو دلیل بیان شده و شاید هم خدمات و شعارهای ایشان بوده است که باعث محبوبیت ایشان به عنوان شخص و جریان اصولگرایی به عنوان یکی از قطبهای دو گانه فضای سیاسی بوده است.

جمع بندی

          بررسی فضای سیاسی کشورمان نشان می دهد که همواره فضای دو قطبی بر جامعه سیاسی حکمفرما بوده است، فضایی که زمانی بین راست و چپ و اکنون بین اصولگرا و اصلاح طلب حاکم بوده است. این فضای دو قطبی به همه کشور تسری یافته که نمونه آنرا در بخش علامرودشت نیز مشاهده می نماییم، مسئله ای که بررسی آمار انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری در کشور و مقایسه آن با بخش علامرودشت نشان از آن دارد. پیروزی عمده اصولگراها در کشور نمونه همان برتری این جریان در شهرستان لامرد و بخش علامرودشت دارد و نبود مستقلین قوی در کشور را می توان در بخش علامرودشت نیز مشاهده نمود. بر این اساس می توان پیشبینی نمود که همان روند دو قطبی بودن فضا همواره در کشور وجود داشته و بالتبع در بخش علامرودشت نیز پدیدار می شود و وزنه هر گروه که بیشتر باشد، نمونه کوچک آن در شهر علامرودشت گویای این امر است، مسئله ای که تا کنون به نفع جریان اصولگرایی بوده است، بطوریکه مسائل سیاسی و اقلیتهای دینی نیز نتوانسته است آنرا در شهرستانی مانند مهر دارای تغییر چندانی بنماید و در بهترین حالت از شدت فاصله آراء کاسته است. از همین رو در انتخابات پیش رو نیز می توان پیش بینی مشابه داشت.