سید محسن هاشمی » کارشناس مسائل سیاسی

در هفته ای که گذشت، اتفاقات زیادی در عرصه سیاست بین الملل روی داد، اتفاقاتی که بسیاری را شوک زده نموده و به نوعی حیرت و سردرگمی را در مورد آنچه که در پشت پرده سیاست می گذرد، ایجاد نموده است. اما اگر نگاهی جامع به قضایای پیش آمده در قرن اخیر خصوصاً در رابطه بین ایران و آمریکا داشته باشیم و به جنبه های کمتر بیان و عمل شده سیاست ورزی های مسئولین ایرانی با آمریکاییها توجه ویژه نماییم، می توان از حیرت خود کاست و از آنچه به وقوع پیوسته تحلیلی منصفانه و واقعبینانه برداشت نمود.

مذاکرات بین ایران و آمریکا موضوعی است که در همه دولتها وجود داشته است، روزگاری دولت موقت و وزیر امورخارجه آن به مذاکرات مستقیم روی آوردند، روزگاری دیگر خود آمریکاییها با هواپیمایی از سلاح و مهمات به سمت ایران آمدند و بعد از ۵ روز اقامت در ایران و عدم قبول مقامات عالی ایران در ورود به مذاکره با آمریکاییها، آنها ایران را ترک کردند. نمونه های امروزی تر آن نیز چند نوبت مذاکره با آمریکا در قضیه عراق و افغانستان بود که ایران ادامه مذاکرات را به صلاح ندید و مذاکرات متوقف ماند. اما مذاکرات در سطح وزاری خارجه و رئیسان جمهور مورد تازه و منحصر بفردی است که قابل مقایسه با موارد سابق نیست.

ایران در حالی به بیان موضع جدید نرمش قهرمانانه در سیاست خارجی پرداخته است، که از یکسو یک نگاه اعتدالی و بدون از افراط و تفریط بر سیاست خارجی کشور حکمفرما شده، نگاهی که آرمان و واقعیت را با یکدیگر ممزوج نموده و با دید واقعگرایی آرمانخواهانه به تلاش برای احقاق حق خویش می باشد. این نگاه اعتدالی از آن جهت مهم است که می تواند بدور از حاشیه سازی، تنش زایی، از دست دادن منافع و اقتدار ملی و تحقیر بین المللی به مذاکره بپردازد. همچنین ایران در حالی به مذاکره با آمریکا روی آورد که دست بالا داشتن آن در مناسبات منطقه خصوصاً در بحران سوریه محرز می باشد. بطوریکه کشورهای منطقه مانند عربستان، ترکیه، کویت، اردن، امارات، قطر در کنار کشورهایی مانند آمریکا، انگلیس، فرانسه و رژیم صهیونیستی از بیم ضربه دوم ایران و متحدان منطقه ای آن، نتوانستند همچون مورد لیبی وارد سوریه شده و دولت بشار اسد را سرنگون کنند.

همچنین در باب تحریمهای بین المللی نیز قابل ذکرست که ایران با روزنه ای از تنفس روبرو شده است، تحریمهای مربوط سیستم بانکی کشور در تعدادی از موارد لغو گردید، تحریم کشتیرانی ایران توسط اتحادیه اروپا ملغی شد و حتی آمریکا به بیش از ده کشور اجازه ادامه خرید نفت از ایران را داد. در بعد داخلی نیز مشارکت بالای ۶۰ درصد مردم در انتخابات ریاست جمهوری، عدم بروز تنش و اغتشاشات همچون سال ۱۳۸۸، جهش بی سابقه ارزش بازار بورس و بهبود ارز ملی در مقابل ارزهای خارجی از مولفه های قدرت جدید ایران می باشد که با وجود آنها به مذاکره با غرب پرداخته است. مذاکراتی که بر اساس آنچه آقای روحانی بیان داشتند،  از سویی بر اساس مصاحبه رئیس محترم جمهوری آمریکا پیشنهاد گردیده و تلفنی انجام شده است و این دولت آمریکا بوده است که قدم نخست را برداشته و دولت ایران فقط پذیرینده اصل مذاکره بوده است.

نکته دیگر اینکه همواره رهبران عالی نظام اسلامی مذاکره با آمریکا را تحریم همیشگی نکرده اند ولی برای آن پیش شرطهای زیادی را در نظر گرفته اند، پیش شرطهایی که با نگاهی دقیق می توان آنها را برای رابطه در نظر گرفت، نه مذاکره؛ چنانچه حضرت امام خمینی آدم شدن آمریکا را شرط رابطه در نظر گرفته است. شرطی که با توجه به آنچه در سیاست های ضد ایرانی آمریکاییان نهادینه شده، و یا تعهدهای مختلفی که به دولت اسرائیل در مورد تآمین امنیت این رژیم داده اند، در آینده کوتاهی غیر ممکن است، اما فرصت مناسبی برای طرف ایرانی است که هجمه تبلیغاتی علیه خود را خنثی نموده و از سوی دیگر به تفرقه افکنی بین شرکای آمریکایی در مقابله با ایران پرداخته و از فشارها و تهدیداتی که بعضی از همسایگان در پناه آمریکا نصیب ایران می کنند، بکاهد.

نتیجه آنکه جمهوری اسلامی ایران با داشتن داست بالا وارد مذاکراتی شد که هرچند چراغ سبزش را ایران روشن نمود، اما از سوی آمریکا پیشنهاد گردید و ایران به عنوان یک مدعو وارد آن شد. از سوی دیگر مذاکرات در کوتاه مدت باعث کاهش فشارهای بین المللی، بهبود شاخصهای اقتصادی، تفرقه در بین متحدان آمریکا برای فشار بیشتر به ایران و ترس و یأس تعدادی از کشورهای حوزه خلیج فارس برای ادامه دشمنی با ایران شد که مجری این مذاکرات نیز کسی است که بر خلاف آنچه در تحلیلهای سالیان گذشته می شد، از نزدیکترین روسای جمهوری به مقام معظم رهبری بوده که با اختیارات کامل وارد سیاست خارجی گردیده است. البته نباید در کوتاه و حتی میان مدت منتظر تغییرات گسترده در مناسبات ایران و آمریکا بود و فقط می تواند شاهد کاهش فشارهای دیپلماتیک و موضعگیریهای لفظی بود.